Hanianako (Goi Erdi Aroko testuetan izendatzen duten moduan) haranaren ingurualdean han hemenka instalatu zen komunitateak aldaketa handia izan zuen VIII. mendearen eta X. mendearen lehen erdiaren artean. Epe hartan, armada musulmanak lurralde hauetan (arabieraz “Alaba wa-l-Qiba” edo “Araba eta Gazteluak”) zigor-espedizioak egin ohi zituen, eta haietariko biren jomuga nagusi izan zen Añana, 822 eta 865. urteetan. Zenbait faktore tarteko, gatzagak ustiatzen zituen komunitate handi hura funtzionamendu guztiz autonomoko sei herrixkako sare batean zatitu zen.

Añanan indar handia zuten botere feudalek, ustiaketan berrogeita hamar erlijio-erakunde baino gehiagok ziharduten. Alabaina, nola bertako komunitateek hala aristokratek batetik, eta XII. mendetik aurrera erregeek hartu zuten botereak bestetik, botere feudal haien presentzia murriztu zuten. Alfontso I.a Borrokalariak, 1114. urtearen inguruan, Euskal Herriko lehen errege-forua eman zion haranari. Errege-forua jasotzeaz batera, azkeneko aldaketa eman zen gatzagako populatzean. Hain zuzen ere, sei herrixketako biztanleek beren herriguneak utzi eta erregeak Añanako hiribildu harresitua sortzeko hautatu zuen lekura joan ziren bizitzera.